بارها شنیده ایم و میشنویم که قسمت یا آب و دانه شخص چنین بود و چنین شد. بسیاری اوقات اختیار و اراده  انسان را نادیده میگیریم و هر بلائی سرمان آمد ، تقصیر قسمت یا شانس می اندازیم و کاملاٌ ضعف و قصور و کوتاهی خود را در انجام تکالیف ، به گردن قسمت و تقدیر می اندازیم. بعضی اوقات هم چنان مست و مغرور به قدرت و عقل خود میشویم که هر کاری را ممکن میدانیم و قسمت و آب و دانه را خرافات میپنداریم.

آنچه که بیشتر در جامعه افغانستان ، مقبول است ، اعتقاد به قسمت است و تقدیر. بنابر همین اعتقاد است که بزرگان ما میگفتند :

دو چیز آدمی را کشد به زور        یکی آب و دانه ، یکی خاک گور

اما از آنجا که ما مسلمان هستیم و دین مبین اسلام راهگشای تمام مشکلات ما میباشد ، نظر دیگر دارد. نه کاملاً اختیار و اراده را نفی میکند و تسلیم قسمت و شانس میگردد و نه چنان که قسمت و تقدیر الهی را قربانی اراده انسان نماید. بلکه نظری بین قسمت و اختیار را مطرح مینماید.

مولای متقیان حضرت علی علیه السلام میفرماید : لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین (بحار الانوار، ج 5، ص 57)

یعنی در زندگی نه اجبار است و نه تفویض ، بلکه امریست بین آندو

بعبارتی دیگر ، آنچه از روایات و احادیث و نظریات ائمه معصومین علیهم السلام بدست می  آید آن است که انسان در بعضی امور اختیار و اراده ای از خود ندارد . مانند زمان مرگ و حوادث طبیعی مثل زلزله و یا خورشید گرفتگی . اما در بعضی امور اختیار و اراده دارد و میتواند سرنوشت خود را نسبت به بعضی امور با اختیار و اراده تغییر دهد. چنان که قرآن شریف میفرماید : لیس للانسان الا ما سعی یعنی نیست بر انسان مگر سعی و تلاش و کوشش. همانطور که  یک انسان با اراده خود درس بخواند و یک داکتر و یا متخصص شود و میتواند درس نخواند و یک کار گر ساده شود. بنابراین درست همان است که در بعضی امور اختیار و اراده ما حرف اصلی را میزند که با تلاش و کوشش میتوان بهترین گزینه را انتخاب نمود و در بعضی امور باید تسلیم قضا و قدر الهی شد و از اختیار ما کاری ساخته نیست. ولی میتوان با توکل به خداوند و دعا از بارگاه الهی در امور غیر ارادی هم از خداوند تقاضای خیر و نیکی  نماییم و از شر و بدی به او پناه ببریم.

پس باید در تمام عرصه های زندگی باید تلاش و کوشش نمود و به قله های رشد و پیشرفت رسید . اما در اموری که خارج از اختیار ماست ، از خداوند طلب خیر نماییم.

از مطالب فوق چنین میخواهم نتیجه بگیرم که گره کور مشکلات افغانستان ، بستگی به تلاش و کوشش مردم افغانستان دارد که اگر همت نمایند ، در سایه وحدت و همدلی میتوانند افغانستان را به یکی از بهترین کشورهای دنیا تبدیل نمایند و اگر غافل گردند ، ده ها بلکه صدها سال دیگر هم مردم افغانستان گرفتار مشکلات و سختیها  خواهد بود. آیا شما نظری غیر از این دارید؟